Początek wydarzenia: 02/11/2017

Szczegóły:

Kurator Zespół kuratorów: Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Archiwum Państwowe w Gdańsku PAN Biblioteka Gdańska Email info@mng.gda.pl

Termin:

Data:

Lokalizacja:

Muzeum Narodowe w Gdańsku / Oddział Zielona Brama / ul. Długi Targ 24, Gdańsk 80-828

Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra

Program obchodów 500-lecia Reformacji w Gdańsku obejmuje między innymi wystawę „Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra”, której otwarcie nastąpi 31 października 2017 roku  w Muzeum Narodowym w Gdańsku – w Oddziale Zielona Brama.

Pięćset lat temu, 31 października 1517 roku, ogłoszenie 95 tez przez nieznanego wcześniej szerszemu gronu mnicha Marcina Lutra zdefiniowało losy Europy i świata na kilka następnych stuleci. Jak głosi tradycja, reformator przybijając swój tekst do drzwi zamkowej katedry w Wittenberdze, chciał wywołać religijną dyskusję, która doprowadziłaby do naprawy Kościoła. Okazało się jednak, że tezy Lutra niektórzy zaczęli odczytywać nie tylko jako manifest religijny, ale również społeczny i polityczny, nawołujący do wielu zmian na drodze wojen i rewolucji. Dzisiaj uznaje się wystąpienie Lutra za jedno z wydarzeń, które symbolicznie kończą okres średniowiecza i rozpoczynają nowożytność. Do Gdańska, ówcześnie jednego z największych miast w tej części Europy, słowa Lutra dotarły bardzo szybko i znalazły swoich zwolenników. Ośrodek przyjął protestanckie ideały, które były wyznawane przez większość gdańszczan aż do 1945 roku.

Jako że wystąpienie Marcina Lutra miało niebagatelny wpływ na dzieje nowożytnego Gdańska, Muzeum Narodowe w Gdańsku wraz z PAN Biblioteką Gdańską, Archiwum Państwowym w Gdańsku i z Muzeum Historycznym Miasta Gdańska postanowiło przygotować wystawę poświęconą temu zagadnieniu, bardzo ważnemu dla gdańskiej społeczności w przeszłości, ale również i dzisiaj. Na wystawie w Oddziale Zielonej Bramy zostaną zaprezentowane obiekty nie tylko z wymienionych instytucji, ale również z innych krajowych i zagranicznych kolekcji.

W okresie nowożytnym kwestie religijne wywoływały gorące polemiki, niekiedy przemieniające się w otwarte konflikty i wojny. Dlatego przyjęta koncepcja wystawy ma pokazać, jak bardzo dramatyczne były ówczesne wydarzenia religijne. Prezentację podzielono na kilka części. Dwie pierwsze, noszące tytuły „Prolog” i „Niepokój”, ukazują przedreformacyjną religijność oraz naświetlają zaistniały na przełomie XV i XVI wieku kryzys światopoglądowy, na ekspozycji zilustrowany między innymi drzeworytem Albrechta Dürera Ladacznica babilońska. Efektem społecznego niepokoju było między innymi właśnie wystąpienie Marcina Lutra, które miało być próbą naprawy w strukturach kościelnych (stąd nazwa trzeciej części wystawy – „Próba Naprawy”), ale w rzeczywistości doprowadziło do ich rozłamu (część czwarta – „Rozłam”). W tym miejscu gratką dla zwiedzających będzie autentyczny autograf Marcina Lutra i jego korespondencja z gdańską Radą Miejską.

W piątej części zatytułowanej „Budowa Nowej Świątyni” przedstawiono, w jaki sposób gdańskie społeczeństwo przyjmowało ideały protestanckie i jaki miało to wpływ na ich życie codzienne. W tym miejscu zostaną zaprezentowane liczne zabytki sztuki kościelnej i świeckiej, które wykorzystywały motywy religijne, na przykład obrazy ze scenami biblijnymi, wizerunki gdańskich pastorów, starodruki Biblii i kościelne złotnictwo. Wśród eksponatów znajdują się między innymi piaskowy zegar, którym odmierzano czas w kościele, oraz tkaniny pochodzące z pochówków w gdańskim kościele św. Trójcy. Te ostatnie zasługują na szczególne podkreślenie ze względu na swoją unikatowość. Z kolei w szóstej części ekspozycji o nazwie „Reformacja reformacji” przedstawiono rodzące się wśród protestantów podziały. W tym miejscu będzie można zobaczyć symboliczną scenę z reformatorami zasiadającymi przy wspólnym stole, chociaż w rzeczywistości większość z nich nigdy się ze sobą nie spotkała.

Nasza wystawa podejmuje również jakże ważny także w dzisiejszych czasach temat tolerancji i nietolerancji dotykający różne wyznania chrześcijańskie w Gdańsku. Temu właśnie jest poświęcona siódma część prezentacji – „Tolerancja – Nietolerancja”.

Całość zamknięto „Epilogiem”, nawiązującym do XIX wieku i kresu przewagi liczebnej wyznawców wyznań protestanckich, który nastąpił w 1945 roku.

Szczegółowy program obchodów 500-lecia Reformacji w Gdańsku i na Pomorzu dostępny jest na stronie internetowej pod adresem: http://www.reformacja-pomorze.pl/category/wydarzenia/.

 

Wykłady i oprowadzania towarzyszą wystawie czasowej „Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra”, którą można oglądać w Zielonej Bramie, organizowanej przez Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Archiwum Państwowe w Gdańsku i PAN Bibliotekę Gdańską. Udział w wykładach i oprowadzaniach jest bezpłatny.

08.11.2017, środa, godz. 16.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
dr Piotr Paluchowski (GUMed) – oprowadzanie po wystawie „Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra”

08.11.2017, środa, godz. 17.00
Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Sala Czerwona w Ratuszu Głównomiejskim
prof. ChAT dr hab. Marcin Hintz, biskup diecezjalny Diecezji Pomorsko-Wielkopolskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego – wykład Ewangelicka teologia i etyka w odniesieniu do przekazu Sali Czerwonej Ratusza Głównomiejskiego

15.11.2017, środa, godz. 17.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
dr Anna Frąckowska (MHMG) – wykład Złotnictwo w protestanckim Gdańsku – tematy, treści, symbole.
Gdańsk przez wieki słynął z doskonałych wyrobów złotniczych. Tutejsi mistrzowie tego rzemiosła (z wyznania protestanci) pracowali w równym stopniu na potrzeby protestantów i katolików. Czym wyróżniały się wyroby tworzone dla jednych i drugich? Na czym polegają różnice w srebrach sakralnych obu wyznań? Jak się zmieniały ich formy i dekoracja? Tematy biblijne towarzyszyły gdańszczanom także w życiu codziennym, na przykład w zdobieniach przedmiotów codziennego użytku. Jakie motywy były najbardziej popularne na srebrach gdańskich? Co znaczyły, jakie niosły ostrzeżenia lub nakazy? Proponowany wykład udzieli odpowiemy na te pytania.

23.11.2017, czwartek, godz. 16.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
Kamila Glazer (MNG) – oprowadzanie po wystawie „Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra”

23.11.2017, czwartek, godz. 17.00
Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Sala Czerwona w Ratuszu Głównomiejskim
prof. dr hab. Anna Ryś (UG) – wykład Wzorce i wzorniki – sportretowane cnoty mieszczan gdańskich

06.12.2017, środa, godz. 17.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Sztuki Dawnej
dr Ewa Bojaruniec-Król (MHMG) – wykład Zawirowania we władzach miejskich w Gdańsku w okresie reformacji. Wydarzenia z lat 1525–1526
Początki reformacji w Gdańsku przypadły na lata konfliktów wewnętrznych w mieście związanych z wybuchem rewolty pospólstwa gdańskiego. W 1525 roku obalono ówcześnie panujące władze miejskie. Przywrócenie tu starego ładu religijnego i społecznego nastąpiło w 1526 roku po przybyciu do Gdańska króla Polski Zygmunta I Starego. Władca ten powołał wówczas do życia nową radę i ławę, ogłosił również tzw. Statuta Sigismundi mające stanowić podstawę ustroju miejskiego w Gdańsku.

07.12.2017, czwartek, godz. 16.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
Magdalena Mielnik (MNG) – oprowadzanie po wystawie „Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra”

07.12.2017, czwartek, godz. 17.00
Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Sala Czerwona w Ratuszu Głównomiejskim
Dorota Powirska (MHMG) – wykład Boska zagadka. Opatrzność ukryta w emblematach ze stropu Wielkiej Sali Rady

14.12.2017, czwartek, godz. 16.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
dr hab. Janusz Trupinda (MHMG) – oprowadzanie po wystawie „Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra”

14.12.2017, czwartek, godz. 17.00
Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Sala Czerwona w Ratuszu Głównomiejskim
dr hab. Janusz Trupinda (MHMG) – wykład Przywrócić kulturę i godność Gdańska – odbudowa Wielkiej Sali Rady w Ratuszu Głównego Miasta Gdańska

10.01.2018, środa, godz. 17.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Sztuki Dawnej
Magdalena Mielnik (MNG) – wykład Malowane słowa – ikonografia luterańskich ołtarzy w Gdańsku
Wykład poświęcony trzem gdańskim ołtarzom prezentowanym w galerii malarstwa gdańskiego w Oddziale Sztuki Dawnej: Alegorii Grzechu i Zbawienia Hansa Vredemanna de Vries, będącym nie tylko pierwszym luterańskim retabulum, ale także pierwszą fundacją ewangelicką w Gdańsku, ołtarzowi cechu bednarzy z kościoła św. Bartłomieja, wreszcie ołtarzowi z kościoła św. Katarzyny, ze słynnym Ukrzyżowaniem Antona Möllera, w którym po raz pierwszy w sztuce sakralnej w tle pokazano prawdziwe miasto – Gdańsk. W gdańskich dziełach sztuki odzwierciedlała się polemika pomiędzy kalwinistami a luteranami, co również będzie tematem spotkania.

17.01.2018, środa, godz. 17.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Sztuki Dawnej
dr Piotr Kociumbas (UW) – wykład „… in gratia cantantes in cordibus vestris Deo”. Muzyka w kościołach protestanckich nowożytnego Gdańska
Wittenberskie wystąpienie Marcina Lutra sprzed pięciuset lat pociągnęło za sobą reformę między innymi w zakresie muzyki kościelnej. Upowszechniona edukacja muzyczna obecna w systemie szkolnictwa ewangelickiego przełożyła się na ponadprzeciętne osiągnięcia kompozytorów niemieckiego obszaru językowego, również tych działających w metropolii nad Motławą. Niniejsza prelekcja przybliży okoliczności, w jakich przyszło im tworzyć i wykonywać swoje kompozycje religijne, a także przedstawi zmiany, które na przestrzeni ponad dwustu lat odcisnęły się na prezentowanym przez nich repertuarze.

23.01.2018, wtorek, godz. 17.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Sztuki Dawnej
dr hab. Adam Szarszewski (GUMed) – wykład Dobroczynność a protestancki Gdańsk
Szesnastowieczny Gdańsk stał się obszarem znacznych przemian społecznych i gospodarczych, inspirowanych nowymi prądami religijnymi. W efekcie wiele działających na jego obszarze instytucji dobroczynnych został zmuszonych do przetworzenia funkcjonującego do tej pory modelu. Jednocześnie nie oznaczało to całkowitego zerwania z dotychczasowym, średniowiecznej jeszcze proweniencji, systemem opieki socjalnej. Wykład stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o radykalizm podjętych wówczas działań, ich formę oraz odległe efekty.

Lekcja muzealna
02.11.2017-26.01.2018, wtorek-piątek
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
W protestanckim Gdańsku – lekcja muzealna dla młodzieży szkolnej

Zajęcia poświęcone są reformacji, której idee dotarły do Gdańska bardzo szybko i zdeterminowały jego historię na kilka kolejnych wieków, aż do roku 1945. W dużej mierze to protestantyzm zbudował Gdańsk, jaki znamy dzisiaj – miał wpływ na sztukę, literaturę, obyczaje a nawet na gospodarkę i naukę. Uczniowie w ich trakcie poznają inicjatorów reformacji oraz jej główne założenia. Dzięki zgromadzonym na wystawie zabytkom będą mogli lepiej zrozumieć tezy Marcina Lutra i przyczyny powstania ruchu oraz różnice między głównymi kościołami – katolickim, luterańskim i kalwińskim. Jak również poznać realia życia w protestanckim Gdańsku i wpływ tej religii na życie mieszkańców.

Informacje praktyczne:

  • zajęcia są przeznaczone dla młodzieży szkolnej (klasy gimnazjalne, licea i technika)
  • miejsce: Oddział Zielona Brama, Długi Targ 24, Gdańsk
  • czas trwania lekcji: maksymalnie 1 godz.
  • termin: od wtorku do piątku w godzinach 10.00–16.00
  • zajęcia odbywają się w terminie: 02.11.2017-26.01.2018
  • koszt lekcji muzealnej – 50 zł od grupy
  • cena biletu wstępu – 1 zł od osoby
  • grupy nie mogą liczyć więcej niż 30 osób
  • zajęcia należy zamawiać telefonicznie (58) 301 70 61 wew. 216 i 252, lub na adres edukacja@mng.gda.pl
  • zgłoszenia grup należy dokonywać z dwutygodniowym wyprzedzeniem

 

Lucas Cranach, Portret Marcina Lutra. Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. © Copyright by Wilczyński Krzysztof/Muzeum Narodowe w Warszawie

Protestancki kielich. Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Gdańsku. Fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku

Gwałtowne zamieszki, przedstawienie tumult na tle religijnym jaki miał miejsce w Gdańsku w 1678 roku. Ze zbiorów Westpreußisches Landesmuseum w Warendorfie

Biblia Swięta To jest Księgi Starego Y Nowego Przymierza…, czyli tak zwana Biblia gdańska. Ze zbiorów Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej. Fot. © Mikrofilm-Center