Idole perwersji Zofii de Ines

Czemu służy kostium – w teatrze, sztuce i życiu? Wychodząc od twórczości kostiumografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury, Dział Teatralny zaprasza do rozmowy o ciele, tożsamości i ekspresji. Wernisaż wystawy „Idole perwersji Zofii de Ines” odbędzie się 13 czerwca o 18.00 w oliwskim Pałacu Opatów.

Dział Teatralny powstał w 1976 roku z inicjatywy scenografów, którzy zabiegali o stworzenie miejsca gromadzącego ich twórczość. Jest jedną z kilku placówek w Polsce dokumentujących historię polskiego teatru i jedynym działem teatralnym przy Muzeum Narodowym. Gromadzi obiekty, dzięki którym można odtworzyć ulotne dzieło teatralne – projekty dekoracji, kostiumów, makiety, programy teatralne, plakaty, afisze, zdjęcia, a także kostiumy i lalki. Dotychczas dział zrealizował ponad 60 wystaw poświęconych m.in. wybitnym postaciom polskiego teatru jak Konrad Swinarski, Marian Kołodziej czy Andrzej Wajda, a także zasłużonym artystom związanym z teatrem na Pomorzu – Alemu Bunschowi, Jadwidze Pożakowskiej czy Tadeuszowi Linkowi.

Kontynuując te tradycje, z okazji 50-lecia kuratorzy z Działu Teatralnego – Wiktoria Formella i Kacper Nadolski we współpracy ze scenografem Przemysławem Klonowskim – przygotowali inspirowaną twórczością scenografki Zofii de Ines i Teatru Ekspresji Wojciecha Misiury wystawę poświęconą crossdressingowi w teatrze i sztuce. To konfrontacja kostiumów Zofii de Ines z dziełami współczesnych artystów reprezentujących różne podejścia do cielesności, dragu i autokreacji. Przyglądając się sztuce kampowej, queerowej, traktującej o ciele i jego ideałach, wystawa zachęca do refleksji nad społeczną i artystyczną rolą kostiumu.

Kariera Zofii de Ines jako kostiumografki zaczęła się rok przed powstaniem Działu Teatralnego, a jej debiutancką realizacją były kostiumy do „Białego małżeństwa” Tadeusza Różewicza w reżyserii Kazimierza Brauna w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu. Już wtedy widać było charakterystyczne dla Zofii de Ines wyrafinowanie i bogactwo formy. Inspirując się modą i historią ubioru, tworzyła własne interpretacje postaci, korzystając zarówno ze stylizacji, jak i dekonstrukcji krojów. W 1991 roku z założonym w Gdańsku przez choreografa i tancerza Wojciecha Misiurę Teatrem Ekspresji stworzyła spektakl „Idole perwersji” – widowisko sceniczne usytuowane pomiędzy spektaklem teatralnym a performatywnym pokazem mody.

– Do swojego teatru Misiuro wybierał mężczyzn o atletycznej, wysportowanej sylwetce odpowiadającej antycznemu kanonowi piękna utrwalonemu w klasycznej greckiej rzeźbie. Ich muskulatura ożywała na scenie, a niemal nagie, perfekcyjne ciała budowały charakterystyczny dla Teatru Ekspresji kult fizyczności – opowiada kurator Kacper Nadolski. – Do „Idoli perwersji” dawne kostiumy de Ines wyciągnięto z magazynów i pozbawiono pierwotnego kontekstu. Wkładając je na siebie, aktorzy Teatru Ekspresji nie odgrywali dawnych ról, przeciwnie – nadawali kostiumom nowe znaczenia. W wielu scenach mężczyźni występowali w strojach kobiecych, a kobiety w męskich. Crossdressing nie miał na celu prowokacji, lecz podjęcie dyskusji o stereotypach dotyczących płci. Spektakl w typowy dla Teatru Ekspresji sposób eksploatował cielesność aktorów i aktorek, poddając je groteskowej erotyzacji. Ciała tancerzy dzięki kostiumom stawały się na scenie obiektami pożądania, a ich indywidualne kreacje nastawione były na płciową transgresję. Współpraca Misiury i de Ines otworzyła ciekawy rozdział w historii teatru, wyznaczając nową ścieżkę eksponowania ciała, a kostiumowi funkcję tworzenia nowych znaczeń.

„Idole perwersji” zyskały uznanie publiczności i krytyków, dzięki czemu były prezentowane w całej Polsce. Wybrane fragmenty spektaklu wyreżyserowano jako działania performatywne, które uświetniły ówczesne wydarzenia artystyczne, jak m.in. „Bal na gruzach” – pierwszy w historii bal w sopockim Sfinksie w 1991 roku.

Na wystawie poza kostiumami Zofii de Ines znajdą się dzieła współczesnych artystów z kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku i spoza niej. Poza fotografiami Ewy Grabowskiej, Stefana Okołowicza, Marka Gardulskiego i Wojciecha Plewińskiego będzie można zobaczyć wideo Katarzyny Kozyry, obrazy Karola Radziszewskiego i Sasy Lubińskiej, rzeźby Swietłany Zerling, Marii Teresy Kuczyńskiej, Katarzyny Lipeckiej i Anny Strzelczyk, a także obiekt olfaktoryczny Magdaleny Beyer.

– Liczymy na to, że wystawa zainteresuje nie tylko środowiska związane z teatrem, tańcem i sztukami performatywnymi, a także projektantów, krytyków i pasjonatów mody. Ważnym gronem odbiorców będą również osoby związane z kulturą queer oraz społeczność LGBT+, dla której tematyka crossdressingu, dragu, płynności cielesnej i performatywności płci ma szczególne znaczenie – dodaje kuratorka Wiktoria Formella.

Uwaga. Informujemy, że niektóre dzieła sztuki prezentowane na wystawie mogą zawierać treści nieodpowiednie dla dzieci, młodzieży oraz osób wysokowrażliwych.

artyści i artystki: Zofia de Ines, Magdalena Beyer, Marek Gardulski, Ewa Grabowska, Katarzyna Kozyra, Maria Teresa Kuczyńska, Katarzyna Lipecka, Sasa Lubińska, Stefan Okołowicz, Wojciech Plewiński, Karol Radziszewski, Anna Strzelczyk, Swietlana Zerling

kuratorzy: Kacper Nadolski, Wiktoria Formella
współpraca kuratorska i scenografia wystawy: Przemysław Klonowski
koordynacja projektu: Małgorzata Paszylka-Glaza
wypożyczenia: Marta Wołyńska
konserwacja: Cátia Viegas-Wesołowska, Małgorzata Wojewódzka
redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
edukacja: Kamila Glazer, Nadzieja Grabińska
promocja: Klaudia Ficak, Agnieszka Kochanowska, Justyna Sobotka, Paulina Szwaj
montaż wystawy: Marek Bęben, Jan Klosskowski, Wojciech Procki, Krzysztof Ruciński, Sławomir Wojtkowski
współpraca organizacyjna: Andrzej Leszczyński, Joanna Librowska, Małgorzata Pajkert, Grażyna Skierka, Kacper Skoczylas, Daniel Starzyński, Maria Szymańska-Korejwo, Joanna Szymula-Grygiel, Anna Wojdat-Zielińska, Wojciech Zmorzyński
opiekunki publiczności: Weronika Chełmowska, Jolanta Dembińska, Paulina Iwanicka, Beata Kaczmarczyk-Szymańska, Marlena Krakowska, Wioleta Mazur, Dominika Mruk, Izabela Mruk, Beata Pawełek, Bożena Tuczkowska, Monika Orzechowska, Katarzyna Zawidzka-Łoś, Beata Żańczak
dyrektor: Piotr Stasiowski

Idols of Perversity by Zofia de Ines

OPENING:
13 June 2026 (Saturday), 6 pm
Department of Modern Art, Abbots’ Palace
18 Cystersów St, Gdańsk Oliwa

What is the purpose of costumes in theatre, art and life? Drawing on the work of costume designer Zofia de Ines and Wojciech Misiuro’s Theatre of Expression, the Theatre Department invites you to a discussion about the body, identity and expression. The exhibition, Idols of Perversity by Zofia de Ines, opens on 13 June at 6 pm at the Abbots’ Palace in Oliwa.

The Theatre Department was established in 1976 on the initiative of set designers who sought to create a space to showcase their work. It is one of several institutions in Poland that document the history of Polish theatre, and it is the only theatre department within the National Museum. The department collects objects that enable the recreation of ephemeral theatrical works, including set and costume designs, scale models, theatre programmes, posters, playbills and photographs, as well as costumes and puppets. To date, the department has organised over 60 exhibitions dedicated to outstanding figures in Polish theatre, including Konrad Swinarski, Marian Kołodziej and Andrzej Wajda, as well as distinguished theatre artists from Pomerania, such as Ali Bunsch, Jadwiga Pożakowska and Tadeusz Link.

Building on these traditions to celebrate the 50th anniversary, Theatre Department curators Wiktoria Formella and Kacper Nadolski, in collaboration with set designer Przemysław Klonowski, have curated an exhibition inspired by the work of Zofia de Ines and Wojciech Misiuro’s Theatre of Expression. It explores cross-dressing in theatre and art. The exhibition features a confrontational display of Zofia de Ines’s costumes alongside works by contemporary artists representing various approaches to corporeality, drag, and self-creation. Examining camp and queer art dealing with the body and its ideals, the exhibition encourages reflection on the social and artistic role of costume.

Zofia de Ines began her career as a costume designer a year before the Theatre Department was established. Her debut project was designing the costumes for Tadeusz Różewicz’s White Marriage, which was directed by Kazimierz Braun at the Współczesny Theatre in Wrocław. Even then, her characteristic sophistication and richness of form were evident. Drawing inspiration from fashion and the history of clothing, she created her own interpretations of the characters, employing stylisation and the deconstruction of cuts. In 1991, she created the production Idols of Perversity for the Theatre of Expression, founded in Gdańsk by choreographer and dancer Wojciech Misiuro – a stage spectacle situated somewhere between a theatrical performance and a performative fashion show.

‘For his theatre, Misiuro selected men with athletic, well-built physiques that matched the ancient ideal of beauty depicted in classical Greek sculpture. Their musculature came to life on stage, and their near-naked, perfect bodies helped to establish the cult of physicality that is so characteristic of the Theatre of Expression,’ explains curator Kacper Nadolski. ‘For Idols of Perversity, de Inés’s old costumes were retrieved from storage and stripped of their original context. When the Theatre of Expression actors wore them, they did not simply re-enact their former roles, but imbued the costumes with new meanings. In many scenes, men appeared in women’s clothing and women in men’s. Cross-dressing was not intended to provoke, but to challenge gender stereotypes. In a manner typical of the Theatre of Expression, the production exploited the physicality of the actors and actresses by subjecting them to grotesque eroticisation. The costumes made the dancers’ bodies objects of desire on stage, and were designed to encourage sexual transgression. The collaboration between Misiuro and de Inés opened an interesting chapter in theatre history by paving the way for a new approach to exposing the body, and by giving costumes a new role in creating meaning.’

Idols of Perversity was acclaimed by audiences and critics alike, leading to performances across Poland. Excerpts from the production were selected and staged as performance pieces, adding lustre to artistic events of the time such as the ‘Ball on the Ruins’, the first ball ever held at the Sfinks in Sopot in 1991.

Alongside Zofia de Ines’ costumes, the exhibition will feature works by contemporary artists from the National Museum in Gdańsk’s collection and other sources. Visitors will be able to see photographs by Ewa Grabowska, Stefan Okołowicz, Marek Gardulski and Wojciech Plewiński, as well as a video by Katarzyna Kozyra, paintings by Karol Radziszewski and Sasa Lubińska, and sculptures by Swietlana Zerling, Maria Teresa Kuczyńska, Katarzyna Lipecka and Anna Strzelczyk. There will also be an olfactory object created by Magdalena Beyer.

‘We hope that the exhibition will appeal to not only those involved in theatre, dance and the performing arts, but also designers, critics and fashion enthusiasts. Another important audience will be those involved in queer culture and the LGBT+ community, for whom themes such as cross-dressing, drag, body fluidity and gender performativity hold particular significance,’ says curator Wiktoria Formella.

Please be advised that some of the artworks on display may feature content that is not suitable for children, young people, or highly sensitive people.

Artists: Zofia de Ines, Magdalena Beyer, Marek Gardulski, Ewa Grabowska, Katarzyna Kozyra, Maria Teresa Kuczyńska, Katarzyna Lipecka, Sasa Lubińska, Stefan Okołowicz, Wojciech Plewiński, Karol Radziszewski, Anna Strzelczyk, Swietlana Zerling

Curators: Kacper Nadolski, Wiktoria Formella

Curatorial Collaboration and Exhibition Design: Przemysław Klonowski

Project Coordination: Małgorzata Paszylka-Glaza

Loans: Marta Wołyńska

Conservation: Cátia Viegas-Wesołowska, Małgorzata Wojewódzka

Editing and Proofreading: Agnieszka Kochanowska

Education: Kamila Glazer, Nadzieja Grabińska

Promotion: Klaudia Ficak, Agnieszka Kochanowska, Justyna Sobotka, Paulina Szwaj

Installation: Marek Bęben, Jan Klosskowski, Wojciech Procki, Krzysztof Ruciński, Sławomir Wojtkowski

Organizational support: Andrzej Leszczyński, Joanna Librowska, Małgorzata Pajkert, Grażyna Skierka, Kacper Skoczylas, Daniel Starzyński, Maria Szymańska-Korejwo, Joanna Szymula-Grygiel, Anna Wojdat-Zielińska, Wojciech Zmorzyński

Exhibition Attendants: Weronika Chełmowska, Jolanta Dembińska, Paulina Iwanicka, Beata Kaczmarczyk-Szymańska, Marlena Krakowska, Wioleta Mazur, Dominika Mruk, Izabela Mruk, Beata Pawełek, Bożena Tuczkowska, Monika Orzechowska, Katarzyna Zawidzka-Łoś, Beata Żańczak

Director: Piotr Stasiowski