Ciała ziemi. Ciała nasze

Wernisaż: 25.09.2026, godz. 18.00, NOMUS – Nowe Muzeum Sztuki i Gdańska Galeria Fotografii
Wstęp na wernisaż jest bezpłatny. Wernisaż będzie tłumaczony na PJM

Czy materia może działać? Czy wzrost rośliny, krążenie wody, pękanie drewna lub powolny rozpad organicznej tkanki są jedynie procesami zachodzącymi w tle ludzkiej historii, czy może stanowią formę sprawczości, której przez długi czas nie potrafiliśmy dostrzec? Od 25 września w NOMUS – Nowym Muzeum Sztuki można oglądać wystawę poświęconą historycznym i współczesnym sposobom przedstawiania natury oraz zmieniającym się relacjom między tym, co ludzkie, a tym, co pozaludzkie. To pierwsza wystawa z cyklu Każda sztuka dawna była kiedyś współczesna, który zestawia dzieła z różnych epok, by pokazać ciągłość wrażliwości i przemianę sposobu patrzenia na rzeczywistość.

Punktem wyjścia wystawy są nowożytne ryciny roślin – liści, traw i kwiatów – odczytywane nie tylko jako ilustracje naukowe, lecz także wizualne ślady zdumienia wobec samego istnienia form życia. Pokazują naturę jako autonomiczny obiekt poznania wyjęty z kontekstu użytkowego i symbolicznego, a cudowność rozumiana jest tu jako intensywność widzenia skupiona na materialnej złożoności i porządku nawet najbardziej niepozornych form biologicznych. Współczesne prace rozwijają tę postawę, przesuwając akcent z przedstawienia na relację i współistnienie. Natura nie jest już tylko oglądana, lecz staje się aktorem realnych procesów, takich jak wzrost, obieg, rozpad i regeneracja, w które włączone jest dzieło sztuki.

Natura jako sieć współzależności

– Interesuje nas natura nie jako nieruchomy obraz czy tło dla ludzkich działań, ale jako materia, która nieustannie pracuje: rośnie, krąży, nasiąka, rozpada się i regeneruje. W wielu prezentowanych pracach te procesy nie są jedynie tematem przedstawienia, lecz rzeczywiście współtworzą dzieło. Pozwala to inaczej spojrzeć na sprawczość – dostrzec, że zmiany w świecie nie są wyłącznie wynikiem ludzkich decyzji i działań – opowiada Aleksandra Grzonkowska, kuratorka wystawy.
Wystawa zadaje pytanie o to, co się zmienia, gdy natura przestaje być traktowana jako temat, tło lub zasób. Prezentowane prace pozwalają zobaczyć ją jako materię posiadającą własną dynamikę: rosnącą, nasiąkającą, krążącą, ulegającą przekształceniom i wpływającą na ludzkie ciała, gesty oraz sposoby poznania. Zamiast jednej opowieści o naturze wystawa proponuje kilka równoległych perspektyw: naukową, estetyczną, cielesną, ekologiczną i materialną.

Każda sztuka dawna była kiedyś współczesna

– Zestawienie dawnych rycin botanicznych ze sztuką współczesną pozwala zobaczyć zarówno ciągłość, jak i przemianę sposobów myślenia o naturze. Dawne przedstawienia wyrastają z uważnej obserwacji i zachwytu nad złożonością form życia. Współczesne dzieła rozwijają tę wrażliwość, ale kierują uwagę również na procesy, współistnienie i materialne zależności. Nie chodzi więc o proste przeciwstawienie dawnego i nowego spojrzenia, lecz o pokazanie, jak zmieniają się pytania, które zadajemy naturze – dodaje Maja Murawska, kuratorka wystawy.

Na wystawie zobaczymy prace Agnieszki Brzeżańskiej, Bogny Burskiej, Honoraty Martin, Teresy Murak, Alicji Patanowskiej, Agnieszki Polskiej, Łukasza Rusznicy, Zofii Sobolewskiej Ursic, Teresy Tyszkiewicz, Rafała Wilka, Liliany Zeic i Jakuba Juliana Ziółkowskiego zestawione m.in. z kanonicznymi dawnymi dziełami botanicznymi jak Flora Prussica Johannesa Loeseliusa, Kreutterbuch Pietra Andrei Mattioliego czy Zielnik Szymona Syreńskiego ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej czy osiemnastowiecznymi pracami Barbary Reginy Dietzsch i Johanna Friedricha Schulzego ze zbiorów Pracowni Grafiki i Rysunku Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Prezentowane prace pochodzą też z kolekcji sztuki PKO Banku Polskiego, Fundacji Sztuki Polskiej ING, Galerii Consonni Radziszewski, Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki, Gdańskiej Kolekcji Sztuki Współczesnej będącej w depozycie NOMUS – Nowego Muzeum Sztuki oraz osób artystycznych zaproszonych do udziału w wystawie.

osoby artystyczne: Agnieszka Brzeżańska, Bogna Burska, Honorata Martin, Teresa Murak, Alicja Patanowska, Agnieszka Polska, Łukasz Rusznica, Zofia Sobolewska Ursic, Teresa Tyszkiewicz, Rafał Wilk, Liliana Zeic, Jakub Julian Ziółkowski
kuratorki: Aleksandra Grzonkowska, Maja Murawska
teksty: Aleksandra Grzonkowska, Maja Murawska
identyfikacja wizualna i opracowanie graficzne wystawy: Maciej Bychowski
korekta: Agnieszka Kochanowska
tłumaczenie: Anna Darska
korekta wersji angielskiej: Colin Phillips
konserwacja: Kamila Ślefarska, Cátia Viegas-Wesołowska
inwentarze: Marta Wołyńska
digitalizacja i dokumentacja wizualna: Małgorzata Pajkert, Konrad Królikowski, Andrzej Leszczyński, Grzegorz Nosorowski, Kacper Skoczylas
promocja i komunikacja: Paweł Burian, Agnieszka Kochanowska, Justyna Sobotka, Oliwia Szepietowska-Chmiel, Paulina Szwaj
program edukacji: Kamila Glazer, Nadzieja Grabińska, Emilia Kalinowska
współpraca: Maja Bieńkowska, Małgorzata Falkowska, Małgorzata Maciakowska, Tamara Makhalina, Piotr Pietraszek, Paweł Powirski, Monika Raszewska, Krzysztof Ruciński, Daniel Starzyński, Małgorzata Taraszkiewicz-Zwolicka, Katarzyna Tomczyk, Anna Wojdat-Zielińska, Sławomir Wojtkowski
opiekunki publiczności: Magdalena Obrębska, Elżbieta Pobłocka, Barbara Rezmer, Hanna Rokita, Anna Schick
dyrektor: Piotr Stasiowski