Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki. Nauka, edukacja, reformy

Daniel Chodowiecki był nie tylko cenionym ilustratorem, ale też aktywnym uczestnikiem życia naukowego swojej epoki. Od 11 września do 1 listopada w Oddziale Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku możecie zobaczyć czwartą i ostatnią odsłonę cyklu „Osiem i pół tygodnia” z rycinami i rysunkami Chodowieckiego pod hasłem „Nauka, edukacja, reformy”.

W ramach cyklu kuratorki Alicja Andrzejewska-Zając i Maja Mociewicz przedstawiają najważniejsze tematy twórczości ważnego dla Gdańska artysty, którego 300. rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku. Pierwsza wystawa mówiła o nowym oświeceniowym podejściu do rodziny, druga pokazywała wyjątkową społeczną wrażliwość i zmysł obserwacji Chodowieckiego, trzecia skupiała się na działalności związanej z edukacją, a czwarta pokazuje szerokie horyzonty artysty i jego liczne kontakty z wybitnymi osobowościami tamtego czasu.

– Ilustrował nowatorskie podręczniki dla dzieci, współpracując z oświeceniowymi pedagogami Johannem Bernhardem Basedowem i Johannem Michaelem Friedrichem Schulze. Jego twórczość dowodzi licznych osobistych kontaktów z osiemnastowiecznymi myślicielami, historykami i pisarzami: Peterem Christianem Friedrichem Reclamem, Jean-Pierre’em Ermanem, Mojżeszem Mendelssohnem czy Davidem Friedländerem. Nowoczesne podejście do nauki, nacisk na obserwację świata i empiryzm wyrażały się w bliskich kontaktach z twórcą fizjonomiki Johannem Kasparem Lavaterem czy Johannem Friedrichem Blumenbachem, autorem rewolucyjnej rozprawy biologicznej o popędzie – opowiada jedna z kuratorek cyklu wystaw „Osiem i pół tygodnia” Maja Mociewicz.

Artysta prowadził wszechstronne i bogate życie towarzyskie, pełne fermentu intelektualnego, wymiany idei i twórczych dyskusji charakteryzujących epokę oświecenia i jej wiarę w lepsze jutro.

– Ilustracje Chodowieckiego rozpowszechniały też nowinki i aktualną wiedzę opartą na nauce. Jego ryciny towarzyszyły tekstom o nowych odkryciach geograficznych, medycznych i astronomicznych. Był jednocześnie sprawnym artystą i wrażliwym na świat intelektualistą, co sprawiało, że potrafił ubrać skomplikowane teorie naukowe w czytelny, poruszający emocje obraz – dodaje Alicja Andrzejewska-Zając.

Choć Daniel Chodowiecki nie był artystą dworskim, wiele jego prac pokazuje nowoczesne, zreformowane państwo pruskie pod oświeconymi rządami Fryderyka Wielkiego. Ilustracje do licznych almanachów i kalendarzy kieszonkowych sławią czyny pruskiego króla, jego rodziny i otoczenia, a przede wszystkim wprowadzone przez niego reformy i sukcesy militarne.

Daniel Chodowiecki urodził się w Gdańsku, ale większą część życia spędził w Berlinie, dokąd wyjechał w wieku siedemnastu lat. Sztuką zajął się początkowo amatorsko, trudniąc się modnym wówczas malarstwem emaliowym i miniaturowym. Kształcił się w prywatnej akademii malarstwa Christiana Bernharda Rodego, aby zostać malarzem historycznym, jednak od około 1754 roku coraz częściej zwracał się ku grafice. Szybko zyskał uznanie jako sprawny rytownik, co przyniosło mu liczne i intratne zamówienia ilustratorskie. W 1764 roku Chodowiecki został członkiem berlińskiej Akademii Sztuk, a w 1797 roku objął stanowisko jej dyrektora.

Czwartej wystawie poświęconej artyście w dniach 16–18 października będzie towarzyszyła jesienna odsłona Festiwalu Chodowieckiego, czyli trzydniowe spotkanie z kulturą i obyczajami XVIII wieku. Wydarzenie odbędzie się w Oddziale Sztuki Dawnej Muzeum.

Wydarzenia w Muzeum Narodowym w Gdańsku są częścią gdańskich obchodów 300. rocznicy urodzin Daniela Chodowieckiego. W ich ramach powstała także wystawa czasowa „Całe życie rysowałem życie. W trzechsetlecie urodzin Daniela Chodowieckiego”, którą można oglądać w Muzeum Gdańska.

Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki:

▪️Daniel Chodowiecki. Rodzina oświecona (6 marca – 3 maja 2026)
▪️Daniel Chodowiecki. Dokumentalista epoki (8 maja – 5 lipca 2026)
▪️Daniel Chodowiecki. Ilustrator moralista (10 lipca – 6 września 2026)
▪️Daniel Chodowiecki. Nauka, edukacja, reformy (11 września – 1 listopada 2026)

kuratorki: Maja Mociewicz, Alicja Andrzejewska-Zając
opracowanie graficzne: Joanna Michniewska (Fromline)
konserwacja: Alicja Krawczyk
oprawa: Daniel Starzyński
montaż: Paweł Powirski, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski, Krzysztof Ruciński, Jacek Ciechanowicz
redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
tłumaczenie: Piotr Andrzejewski, Anna Zbróg
promocja: Klaudia Ficak, Justyna Sobotka
edukacja: Barbara Czarnek-Plasota, Kamila Glazer
dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku: Piotr Stasiowski