Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki. Ilustrator moralista

Satyra, humor i uważna obserwacja – zobaczcie, jak Daniel Chodowiecki wykorzystywał swoją sztukę do nauki i kształtowania postaw obywatelskich. Od 10 lipca do 6 września w Oddziale Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku trzecia odsłona cyklu „Osiem i pół tygodnia” z rycinami i rysunkami Chodowieckiego pod hasłem „Ilustrator moralista”.

To już trzecia wystawa w ramach cyklu, którym Muzeum Narodowe świętuje 300. rocznicę urodzin tego bardzo ważnego dla Gdańska artysty. Kuratorki Alicja Andrzejewska-Zając i Maja Mociewicz przedstawiają w nim najważniejsze tematy jego twórczości. Pierwsza wystawa mówiła o nowym oświeceniowym podejściu do rodziny, druga pokazywała wyjątkową społeczną wrażliwość i zmysł obserwacji Chodowieckiego.

– Artysta tworzył ryciny do dzieł literackich oraz popularnych kalendarzy kieszonkowych i almanachów. Jego dorobek wykraczał jednak poza funkcję ilustracyjną – stanowił narzędzie refleksji nad ludzkimi zachowaniami, ukazując konsekwencje podejmowanych decyzji oraz wpływ społecznych norm na życie człowieka. Realizował w ten sposób ważny dla epoki oświecenia postulat sztuki, która miała nie tylko bawić, ale także uczyć i kształtować postawy obywatelskie – opowiada jedna z kuratorek cyklu wystaw „Osiem i pół tygodnia” Alicja Andrzejewska-Zając.

Prezentowane na wystawie dzieła łączy charakterystyczna dla Chodowieckiego umiejętność przedstawiania problemów moralnych poprzez sceny zaczerpnięte z codziennego życia. Zamiast udzielać gotowych odpowiedzi, artysta pokazuje różne ludzkie postawy i zachowania, pozostawiając ich ocenę odbiorcy. To podejście jest szczególnie widoczne w ilustracjach do dzieł literackich – Chodowiecki przedstawia bohaterów stających przed trudnymi wyborami oraz w konflikcie między uczuciami, obowiązkiem i społecznymi oczekiwaniami. Interesują go przede wszystkim codzienne doświadczenia i postawy odzwierciedlające problemy oraz dylematy współczesnego mu społeczeństwa. Jednocześnie z nutą ironii przygląda się ludzkim słabościom takim jak próżność, afektacja czy bezrefleksyjne podążanie za modą, przeciwstawiając im umiar, rozsądek i autentyczność.

Ważnym wątkiem jest sytuacja kobiet w XVIII wieku. W wielu prezentowanych na wystawie pracach są bohaterkami opowieści o ograniczeniach, oczekiwaniach i konsekwencjach przekraczania obowiązujących norm. Zarówno losy postaci literackich, jak i sceny z życia codziennego pokazują role przypisywane kobietom oraz napięcia między ich indywidualnymi aspiracjami a wymaganiami społecznymi.

– Dzieła Daniela Chodowieckiego są dziś cennym świadectwem osiemnastowiecznych obyczajów i wartości, ale także przypomnieniem, że wiele społecznych mechanizmów pozostaje niezmiennych. Pytania o wpływ konwenansów na życie jednostki, o granice wolności i role przypisywane kobietom nadal pozostają aktualne. Zdolność do przekraczania historycznego kontekstu świadczy o ponadczasowości sztuki ilustratorskiej Chodowieckiego – komentuje druga kuratorka Maja Mociewicz.

Daniel Chodowiecki urodził się w Gdańsku, ale większą część życia spędził w Berlinie, dokąd wyjechał w wieku siedemnastu lat. Sztuką zajął się początkowo amatorsko, trudniąc się modnym wówczas malarstwem emaliowym i miniaturowym. Kształcił się w prywatnej akademii malarstwa Christiana Bernharda Rodego, aby zostać malarzem historycznym, jednak od około 1754 roku coraz częściej zwracał się ku grafice. Szybko zyskał uznanie jako sprawny rytownik, co przyniosło mu liczne i intratne zamówienia ilustratorskie. W 1764 roku Chodowiecki został członkiem berlińskiej Akademii Sztuk, a w 1797 roku objął stanowisko jej dyrektora.

Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki:

▪️Daniel Chodowiecki. Rodzina oświecona (6 marca – 3 maja 2026)
▪️Daniel Chodowiecki. Dokumentalista epoki (8 maja – 5 lipca 2026)
▪️Daniel Chodowiecki. Ilustrator moralista (10 lipca – 6 września 2026)
▪️Daniel Chodowiecki. Nauka, edukacja, reformy (11 września – 1 listopada 2026)

kuratorki: Maja Mociewicz, Alicja Andrzejewska-Zając
opracowanie graficzne: Joanna Michniewska (Fromline)
konserwacja: Alicja Krawczyk
oprawa: Daniel Starzyński
montaż: Paweł Powirski, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski, Krzysztof Ruciński, Jacek Ciechanowicz
redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
tłumaczenie: Piotr Andrzejewski, Anna Zbróg
promocja: Klaudia Ficak, Justyna Sobotka
edukacja: Barbara Czarnek-Plasota, Kamila Glazer
dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku: Piotr Stasiowski

Honorowy patronat nad cyklem wystaw „Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki” objął Konsul Generalny Niemiec w Gdańsku Karl-Matthias Klause.

Eight and a Half Weeks: Daniel Chodowiecki. Moralist Illustrator

See how Daniel Chodowiecki used his art to educate and shape civic attitudes through satire, humour, and keen observation. From 10 July to 6 September, the Department of Medieval and Early Modern Art at the National Museum in Gdańsk is hosting the third instalment of the ‘Eight and a Half Weeks’ series. This exhibition features Chodowiecki’s engravings and drawings on the theme ‘The Moralist Illustrator’.

This is the third exhibition in a series organized by the National Museum to celebrate the three-hundredth anniversary of the birth of an artist of great importance to Gdańsk. Curators Alicja Andrzejewska-Zając and Maja Mociewicz explore the key themes of his work. The first exhibition explored the Enlightenment’s new approach to family life, while the second showcased Chodowiecki’s exceptional social sensitivity and keen observational skills.

The artist created engravings for literary works, as well as popular pocket diaries and almanacs. However, his body of work went beyond a purely illustrative function; it served as a tool for reflecting on human behaviour, highlighting the consequences of decisions and the influence of social norms on people’s lives. ‘In this way, he fulfilled an important tenet of art during the Age of Enlightenment: that art should entertain, educate, and shape civic attitudes,’ explains Alicja Andrzejewska-Zając, one of the curators of the ‘Eight and a Half Weeks’ exhibition series.

The works on display showcase Daniel Chodowiecki’s distinctive talent for depicting moral issues through scenes drawn from everyday life. Rather than providing ready-made answers, the artist depicts various human attitudes and behaviours, leaving their evaluation to the viewer. This approach is particularly evident in his illustrations for literary works, in which he depicts characters facing difficult choices and torn between their feelings, duty, and social expectations. His primary interest lies in everyday experiences and attitudes that reflect the problems and dilemmas of his contemporaries. At the same time, he observes human weaknesses—such as vanity, affectation, and thoughtless conformity to fashion—with a touch of irony, contrasting them with moderation, reason, and authenticity.

One important theme is the situation of women in the eighteenth century. Many of the works on display feature women as protagonists in stories about restrictions, expectations, and the consequences of transgressing established norms. The fates of literary characters and scenes from everyday life both illustrate the roles assigned to women, as well as the tensions between their individual aspirations and social expectations.

‘Daniel Chodowiecki’s works are a valuable testament to eighteenth-century customs and values, but they also serve as a reminder that many social mechanisms remain unchanged. Questions about the influence of social conventions on individuals’ lives, the limits of freedom, and the roles assigned to women are as relevant today as ever. The ability to transcend the historical context is a testament to the timelessness of Chodowiecki’s art,’ comments curator Maja Mociewicz.

Daniel Chodowiecki was born in Gdańsk but spent most of his life in Berlin, having moved there at the age of seventeen to undertake a commercial apprenticeship. Initially an amateur artist, he practised the then-fashionable arts of enamel and miniature painting. He trained at Christian Bernhard Rode’s private art academy to become a history painter. However, from around 1754 onwards, he increasingly turned towards printmaking. He quickly gained recognition as a skilled etcher, receiving numerous lucrative commissions for illustrations. In 1764, he became a member of the Berlin Academy of Arts, and in 1797, he was appointed its director.

Eight and a Half Weeks: Daniel Chodowiecki

Daniel Chodowiecki. Enlightened Family (6 March – 3 May 2026)
Daniel Chodowiecki. Documentarian of the Era (8 May – 5 July 2026)
Daniel Chodowiecki. Moralist Illustrator (10 July – 6 September 2026)
Daniel Chodowiecki. Science, Education, Reforms (11 September – 1 November 2026)

Curators: Maja Mociewicz, Alicja Andrzejewska-Zając
Graphic design: Joanna Michniewska (Fromline)
Conservation: Alicja Krawczyk
Framing: Daniel Starzyński
Installation: Paweł Powirski, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski, Krzysztof Ruciński, Jacek Ciechanowicz
Editing and proofreading: Agnieszka Kochanowska
Translation: Piotr Andrzejewski, Anna Zbróg
Promotion: Klaudia Ficak, Justyna Sobotka
Education: Barbara Czarnek-Plasota, Kamila Glazer
Director of the National Museum in Gdańsk: Piotr Stasiowski

The series of exhibitions, entitled ‘Eight and a Half Weeks: Daniel Chodowiecki’, is held under the honorary patronage of Karl-Matthias Klause, the German Consul General in Gdańsk.